چگونه یک چاه ارت بسازیم ؟
پیش از این گفته شد که مقاومت ویژهی خاکهای اطراف و نزدیک الکترود نقش مهمی در تعیین مقاومت چاه بازی میکند از طرف دیگر دیدیم که خاکهای دستی و نامتراکم میتواند موجب افزایش شدید مقاومت چاه شود.
پس به این نتیجه میرسیم که باید زیر، بالا و دور تا دور الکترود را با مادهای مانند بنتونیت که هر دو خاصیت مقاومت ذاتی کم و فشردگی را داراست، پُر کنیم.
متأسفانه دیده میشود که برخی مجریان به این نکات مهم بیتوجهی نموده و وجود یک لایهی بنتونیت در اطراف الکترود را کافی میدانند و پس از آن که این لایه را با روشهای مختلفی دور الکترود ایجاد نمودند، فاصلهی باقی مانده تا دیوارهی چاه را با خاک معمولی یا خاک کشاورزی یا از این قبیل، پُر میکنند و به این ترتیب با ایجاد یک لایهی واسطهی نه چندان مرغوب بین لایهی بنتونیت و دیوارهی چاه بخش قابل توجهی از نتیجه را از دست میدهند.
این مواد سطح الکترود را عایق کرده و از تماس مؤثر آن با خاک جلوگیری مینمایند و میتوانند تأثیر نامطلوبی بر میزان مقاومت چاه ارت بگذارند. لازم به ذکر است که به ازای هر لیتر از فضایی که باید پُر شود، به حدود یک کیلوگرم بنتونیت نیازمندیم و مقدار آب لازم نیز تقریباً 3 لیتر در ازای هر کیلوگرم بنتونیت است.
معمولاً خاک سطح زمین در فصول گرم سال، خشک و در زمستان یخ زده است. از این رو، تأثیر مثبتی در کاهش مقاومت چاه ندارد. همچنین، به منظور حفظ خود الکترود و نقطهی اتصال سیم به آن باید انتهای میله در عمق مناسبی پایینتر از سطح خاک قرار گیرد.
بنابراین، پیش از کوبیدن الکترود میباید گودالی که عمق آن بستگی به شرایط اقلیمی محل دارد (معمولاً حدود یک متر) ایجاد کرد و سپس الکترود را در کف گودال مزبور کوبید.
با این کار، عمق نفوذ الکترود هم بیشتر میشود. در صورت نیاز، در همین گودال میتوان چاهک بازرسی را نیز احداث نمود. همچنین، در زمینهای سخت میتوان پس از کندن گودال، آن را پُر از آب کرد و روز بعد اقدام به کوبیدن الکترود کرد. این کار موجب نفوذ رطوبت به درون خاک و نرمتر شدن آن و در نتیجه کوبیدن راحتتر الکترود میشود.
اجرای الکترود صفحهای به طور افقی
اتصال هادی به الکترود ارت
محل اتصال سیم یا تسمه به الکترود ارت یکی از آسیبپذیرترین قسمتهای چاه و نخستین قربانی خوردگی است و در عین حال یکی از اجزای مهم چاه ارت است؛ به طوری که بسیاری از چاهها کارآیی خود را فقط به دلیل پوسیده و جدا شدن تدریجی این اتصال از دست دادهاند.
گرچه با استفاده از الکترولیتهای ناخورنده مانند بنتونیت، عمر اتصال افزایش مییابد، برای تضمین عمر طولانی چاه لازم است این اتصال نیز مورد توجه قرار گیرد.
ـ جوش انفجاری
ـ کابلشو
ـ انواع کلمپ Clamp (بست)
عمر اتصالاتی که با کلمپ و یا کابلشو اجرا میشوند، نسبتاً کوتاه است. زیرا رطوبت موجود در خاک که دارای املاح زیادیست، به فواصل ذرهبینی موجود بین الکترود و کلمپ یا کابلشو نفوذ کرده و باعث ایجاد خوردگی و نیز ایجاد ترکیبات عایق در سطح تماس بین الکترود و کلمپ میشود.
ولی در صورت استفاده از جوش انفجاری با چنین مشکلی مواجه نخواهیم شد. در این نوع اتصال، طی یک فرآیند خاص ذرات مس در یک قالب مخصوص به صورت مذاب درآمده و بر روی محل تماس قطعات مورد جوشکاری ریخته میشود. با این کار لایهی سطحی قطعات مذکور ذوب شده و با مس مذاب ریخته شده، تودهای یکپارچه را تشکیل میدهد.
ویژگیهای جوش انفجاری یا Cad Weld
اولین نکته این است که اندازه گیری مقاومت شبکه زمین اعم از یک چاه یا میله ارت تا یک شبکه ارت بزرگتر را نبایستی ساده انگاشت و بیشتر روی روشهای مرسوم قدیمی و اکثرا توام با اشتباه پافشاری نمود.
از بین روشهای اندازه گیری مقاومت شبکه زمین بهترین روش اندازه گیری همان روش افت ولتاژ یا fall of potential است که در شکل زیر نشان داده شده است
اصول کار این است که یک جریان با فرکانس حول و حوش 100 هرتز به شکل مربعی از طریق دستگاه و الکترود C به زمین وارد می شود واین جریان از زمین عبور کرده و از طریق صفحه ارت به دستگاه بر می گردد, این جریان در زمین افتی ایجاد می کند که افت ولتاژ نسبت به چاه ارت است و این افت توسط الکترود P اندازه گیری می شود.
میزان این افت تقسیم بر جریان ارسالی بر حسب Ω است که دستگاه نشان می دهد و همان مقاومت چاه ارت است
اگر سیستم مورد نظر یا همان X یک میله ارت یا صفحه ارت ساده و تک باشد الکترود Y را 30 تا 50 متر دورتر از میله ارت می کوبیم و Z را هم وسط یعنی C ½ قرار داده و عدد را می خوانیم, اگر 5 متر الکترود Z را به سمت X نزدیک کرده و عدد دوم را بخوانیم.
ودر مرحله سوم 5متر به سمت Y رفته و عدد سوم را بخوانیم یعنی الکترود Y روی 30 تا 50 هر عددی که امکان کوبیدن هست مانده و تغییری نکند ولی الکترود وسط در 3 نقطه حرکت کرده و 3 عدد بدست آید و اعداد خوانده شده نزدیک هم باشند و اختلاف آنها بیش از 5% نباشد میانگین 3 عدد خوانده شده همان R شبکه یا صفحه ارت است , اگر اعداد با هم اختلاف زیادی داشتند بایستی C را بیشتر کنیم و آزمایش را تکرار کنیم.
اساس این روش دقیقا مانند بالا است با این تفاوت که فاصله الکترود ولتاژ تا سیستم ارت اندازه گیری شده که در شکل زیر با ES نشان داده شده باید 62 درصد فاصله الکترود الکترود جریان تا سیستم ارت یعنی EH باشد.
این روش مورد تایید و توصیه اکثر استانداردها از جمله استانداردهای BS و IEEE می باشد و اخیرا در تمامی پروژه ها از این روش جهت اندازه گیری مقاومت شبکه های ارت استفاده میشود.
این روش برای سیستم های با تعداد چاه بیشتر با افزایش فاصله EH حتی تا چند صد متر قابل انجام است.
بطور کلی در صورتیکه بتوان منحنی R بر حسب P را ترسیم نمود و در اطراف P=62%C تغییرات R کم باشد یا به اصطلاح به قسمت تخت منحنی برسیم عدد بدست آمده درست است، در غیر اینصورت بایستی C را افزایش داده و دوباره منحنی را رسم کنیم.
این روش برای شبکه های زمین گسترده شامل چندین میله یا چاه ارت که در فواصل مختلف نصب شده و به هم متصل شده اند و همچنین شبکه توری زمین پست ها نیز قابل انجام است به شرطی که بتوان به قسمت تخت منحنی رسید که لازمه این کار سیم کشی در طول های زیاد است.
البته در مورد پست و نیروگاه طبق تجربه ما، روش شیب روش بهتری می باشد.
در بعضی مواقع كه كوبیدن الكترود امكانپذیر نمی باشد و یا فضای لازم جهت سیم كشی و كوبیدن میله ها وجود ندارد در صورتی كه نزدیك میله ارت مزبور یك سیستم لوله كشی گسترده آب مدفون، فونداسیون گسترده و یا سیم نول وجود داشته باشد به راحتی و بدون كوبیدن الكترود میتوان مقاومت شبكه ارت را با تقریب بالائی به دست آورد.
روش كار به این صورت است كه یك سیم از چاه ارت به دستگاه ارت تستر وصل میكنیم و یك سیم هم از سیم نول یا ارت گسترده به دستگاه می آوریم و دستگاه را در حالت دو پین قرار میدهیم و تست را انجام می دهیم.
و مقدار بدست آمده بیشتر از مقدار واقعی می باشد.
این روش مورد تایید و توصیه اکثر استانداردها از جمله استانداردهای BS و IEEE می باشد و اخیرا در تمامی پروژه ها از این روش جهت اندازه گیری مقاومت شبکه های ارت استفاده میشود.
این روش برای سیستم های با تعداد چاه بیشتر با افزایش فاصله EH حتی تا چند صد متر قابل انجام است.
توجه شود که میزان کوبیدن الکترود های تست چندان به صحت و دقت آزمایش کمک نمی کند و بر عکس بایستی میله ها را بیش از 20 سانت درون خاک نکوبیم, ولی در عوض ریختن آب پای الکترودها دقت آزمایش را بالا می برد و عدد واقعی تری را اندازه گیری می كنیم.
این روش برای شبکه های زمین گسترده شامل چندین میله یا چاه ارت که در فواصل مختلف نصب شده و به هم متصل شده اند و همچنین شبکه توری زمین پست ها نیز قابل انجام است به شرطی که بتوان به قسمت تخت منحنی رسید که لازمه این کار سیم کشی در طول های زیاد است.
البته در مورد پست و نیروگاه طبق تجربه ما، روش شیب روش بهتری می باشد.
در بعضی مواقع كه كوبیدن الكترود امكانپذیر نمی باشد و یا فضای لازم جهت سیم كشی و كوبیدن میله ها وجود ندارد در صورتی كه نزدیك میله ارت مزبور یك سیستم لوله كشی گسترده آب مدفون، فونداسیون گسترده و یا سیم نول وجود داشته باشد به راحتی و بدون كوبیدن الكترود میتوان مقاومت شبكه ارت را با تقریب بالائی به دست آورد.
روش كار به این صورت است كه یك سیم از چاه ارت به دستگاه ارت تستر وصل میكنیم و یك سیم هم از سیم نول یا ارت گسترده به دستگاه می آوریم و دستگاه را در حالت دو پین قرار میدهیم و تست را انجام می دهیم.
دقت این آزمایش به اندازه روش 3 پین نمی باشد ولی روش بسیار ساده ای است و معمولا جواب قابل قبولی خواهد داد. و مقدار بدست آمده بیشتر از مقدار واقعی می باشد.
این روش بسیار عملی و مفید است و نیازی به کوبیدن الکترود ندارد.در این روش نیاز به دستگاه مخصوصی با دو انبرک یا کلمپ میباشد.
توسط یکی از انبرک ها که دور سیم زمین حلقه میزند ولتاژی به سیم زمین القا میشود و توسط حلقه دوم که این نیز در همان محل چفت میشود جریان عبوری از حلقه زمین ناشی از این ولتاژ اندازه گیری میشود و صفحه دستگاه حاصل تقسیم این دو یعنی مقاومت شبکه زمین را نشان خواهد داد.
این روش به طور مشخص برای مواقعی که چند میله یا چاه ارت با هم موازی شده و تشکیل یک شبکه ارت گسترده و موازی را داده اند بسیار کاربردی میباشد.
نکنه جالب در مورد اکثر دستگاههای کلمپی اینست که، امکان تست بروش 2 پین در آنها وجود ندارد.
شکل های زیر نحوه تست را به طور شماتیک نشان میدهد .
دیدگاه کاربران