بسم الله الرحمن الرحیم
مُحَمَّدٌ رَسولُ اللَّهِ ۚ وَالَّذينَ مَعَهُ أَشِدّاءُ عَلَى الكُفّارِ رُحَماءُ بَينَهُم
محمّد (ص) فرستاده خداست؛ و کسانی که با او هستند در برابر کفّار سرسخت و شدید، و در میان خود مهربانند؛
سوره مبارکه الفتح آیه ۲۹
خشم یکی از غرایز انسانیست و بهره های فراوانی برای انسان دارد و در دفاع از او نقش مهمی ایفا می کند.
خشمگین شدن اگر متعادل و در راه حق باشد، نه تنها زشت نیست، بلکه پسندیده و مورد رضای حق هم هست.
اما بحث ما در اینجا در مورد خشم های نابجا می باشد. خشمهایی که شیطانی هستند و هیچ نشانی از رضای خدا در آنها نیست.
در اینجا چند راه حل که هم از لحاظ پزشکی و هم از لحاظ روایات و آیات قرانی نقل شده است را نوشته ایم.
قبل از این که جر و بحثی را شروع کنید، با خود فکر کنید آیا موضوع واقعا ارزشش را دارد که شما را عصبانی کند؟ یا می توانید به سادگی از آن بگذرید؟ و یا طور دیگری رفتار کنید.
به خودتان تلقين كنيد كه اتفاق خاصى نيفتاده؛ مگر آسمان به زمين آمده است؟
امام على عليه السلام:
هرگز در خشم گرفتن شتاب مکن چرا که به صورت عادت بر تو مسلّط می شود.
تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 302 ، ح 6879
انسان خشمگین در چنین حالتی باید صحنۀ خشم و عصبانیت را ترك نموده و یا تغییراتی در خود به وجود آورد به طور مثال لحظه ای دراز بكشيد و چشمان خود را ببنديد و همه ماهيچه هاى خود را شل كنيد تا آرامش عضلانى پيدا کنید، و فكر خود را از آنچه موجب عصبانيت شما شده است، منصرف كنيد و به عضلات بدن خود تمركز يابيد.
پيامبر صلى الله عليه و آله:
بدانيد كه خشم پاره آتشى در دل انسان است. مگر چشمان سرخش و رگ هاى گردنش را [هنگام خشم] نديده اند. هر كس چنين احساسى پيدا كرد، روى زمين بنشيند.
مفردات الفاظ قرآن ص 60
سعى كنيد در آن لحظات تصميم نگيريد، خود را کناری بکشید، چشمانتان را ببندید و نفس عمیق بکشید اجازه ندهید هیچ صدای دیگری را غیر از تنفستان بشنوید؛ نفسهای آرام و عمیق بکشید، ضربان قلبتان آرامتر میشود و عصبانیت فروکش میکند. اگر آب در دسترس شما است، مقدارى آب خنك ميل كنيد و دست و صورت خود را با آن شست و شو دهيد. به نظر بسیار ساده میرسد، ولی علاوه بر سادگی روش بسیار مؤثری نیز است.
اگر امكان دارد، هنگام عصبانيت يك دوش آب ولرم بگيريد. تجربهای آرامشبخش را تجسم نمایید. چشمانتان را ببندید و در ذهن خود سفر كنید.
پيامبر صلى الله عليه و آله:
خشم از شيطان و شيطان از آتش آفريده شده است و آتش با آب خاموش مى شود، پس هرگاه يكى از شما به خشم آمد، وضو بگيرد.
وضو گرفتن
در روايت آمده است: «الغضب من الشّيطان و الشّيطان خلق من النّار و الماء يطفي النّار»
خشم از شيطان است و شيطان از آتش پديد آمده و آتش را به آب مي توان خاموش كرد؛ وقتي يكي از شما خشمگين شود، وضو گيرد. (نهج الفصاحة، ص: 586)
غسل كردن
در حديث ديگر آمده است كه هنگام غضب و عصبانيت غسل نماييد. «... فَاِذا غَضِبَ اَحَدُكُمْ فَلْيَغْتَسِل». وقتي يكي از شما خشمگين شود، غسل نمايد. (نهج الفصاحۀ 586)
این نوع از درمان مربوط به خویشاوندان محرمی است که انسان نسبت به آنها خشمگین شده است، در این روش آمده که بر بدن شخصی که شما از او خشمگینید دست بزنید و بدن او را لمس نمایید که از این طریق خشم شما فروکش می نماید و آرام می گیرید
میسر گوید: خدمت امام باقر علیه السّلام از غضب سخن به میان آمد. حضرت فرمود: همانا مرد غضب میكند و تا داخل دوزخ نشود، هرگز راضى نگردد (تا مرتكب گناهى نشود خشمش تسكین نیابد)
پس هر كس بر مردمى خشمگین شد، و ایستاده بود، باید فورى بنشیند، تا پلیدى شیطان از او دور شود، و هر كس بر خویشاوندش غضب كند باید نزدیك او رود و تنش را مس كند (مثلا دست به دست او ساید) زیرا خویشاوند هر گاه مس شود آرامش یابد.( أصول الكافی / ترجمه مصطفوى/ ج3/ 412 )
مثلاً از مشاهده كسى كه فحش مى دهد با خود بگوييد مخاطب او من نيستم و در اين هنگام از صحنه دور شوید.
حال چشمانتان را ببندید و چهره کسی که از دست او عصبانی هستید را به خاطر آورید، اکنون او را به خنده دارترین حالت ممکن تصور کنید مثلاً او را با یک شلوار گلدار بزرگ و یا یک کلاه شیپوری سبز و یا لباس عجیبی بر تنش تصور کنید که مانند دلقک ادا در میآورد؛ در این صورت به محض اینکه میخندید ناخداگاه عصبانیت خود را فراموش کردهاید.
به خودتان بگویید كه اتفاق خاصى نيفتاده است ؛ مگر آسمان به زمين آمده؟
از خود بپرسید: آیا طرف مقابل این كار را بهطور عمدی نسبت به من انجام داده است؟ در بسیاری از مواقع متوجه خواهید شد كه این مسئله فقط در اثر بیدقتی و تعجیل رخ داده و كسی نمیخواسته شما را ناراحت كرده و بیازارد
سعی کنیم اشتباهات دیگران را نادیده بگیریم
قرآن مجید پیرامون این مسئله می فرماید
وَ الَّذینَ یَجْتَنِبُونَ کَبائِرَ الْإِثْمِ وَ الْفَواحِشَ وَ إِذا ما غَضِبُوا هُمْ یَغْفِرُون:
همان کسانى که از گناهان بزرگ و اعمال زشت اجتناب می ورزند، و هنگامى که خشمگین مى شوند عفو مى کنند. .( الشوری :37)
لاحول و لا قوه الا بالله العلی العظیم
در حدیثی وارد شده که ابلیس به حضرت موسی گفت:از خشم بپرهیز و زمانی که خشمگین شدی بگو (لا حول و لا قوه الا بالله العلی العظیم) که در اثر آن خشم تو فرو می نشیند.
فرستان صلوات بر پیامبر (صلی الله علیه و آله) و آل پاک و مطهرش
یکی دیگر از راه های درمان عصبانیت فرستادن ذکر شریف صلوات است
گفتن ذکر شریف « اعوذ بالله من الشیطان الرجیم »
چرا که خشم از شیطان هست.
دیدگاه کاربران