ورود به سایت

ثبت نام در سایت

Registration confirmation will be e-mailed to you.

فراموشی رمز

پنج × 3 =

بستن
بستن

چگونه در زمان قاجار ایران با روسیه رابطه برقرار کرده بود؟

چگونه در زمان قاجار ایران با روسیه رابطه برقرار کرده بود؟

همزمان با تشکیل حکومت قاجار در ایران قدر تهای اروپایی بر تکاپوهای استعماری خود افزودند. ب هطور مشخص دول تهای انگلستان، روسیه و فرانسه رقابت سیاسی، نظامی و اقتصادی شدیدی را برای تسلط بر دیگر کشورها از جمله ایران آغاز کردند. شاهان قاجار که شناخت چندانی از اهداف و اغراض قدرت های استعماری نداشتند، اسیر مکر و مهارت سیاسی سیاستمداران بیگانه شدند و با پذیرش شکست و دادن امتیازات متعدد سیاسی و اقتصادی، غرور ملی ایرانیان را جریحه دار کردند. در این مقاله روابط خارجی ایران در عصر قاجاربا روسیه مورد بررسی قرار می گیرد.

مطالب مرتبط


گام 1 - آغاز تنش

آغاز تنش

حکومت روسیه از زمان پطرکبیر )بنیانگذار روسیهٔ نوین(، سیاست توسعه طلبانهٔ همه جانب های را در پیش گرفت. هدف این سیاست تبدیل روسیه به یک قدرت برتر جهانی در رقابت با دیگر دولت های اروپایی بود. به همین منظور، دستیابی به آب های آزاد و گرم خلیج فارس و اقیانوس هند یکی از اهدافی بود که توسط پطر طراحی شد و درصدر برنامه های توسعه طلبانهٔ فرمانروایان روس قرار گرفت. ضعف حکومت مرکزی ایران از زمان شاه سلطان حسین آخرین شاه صفوی، انگیزهٔ روس ها را برای تهاجم به نواحی شمالی ایران بیشتر کرد. اقتدار نظامی ایران در زمان نادرشاه افشار و سپس آقامحمدخان قاجار، برای مدت کوتاهی حاکمان روسی را از حمله به مرزهای ایران بازداشت. اما در زمان سلطنت فتحعلی شاه قاجار و پس از آن که حاکم گرجستان خود را تحت حمایت روسیه قرار داد، روس ها نیروهای نظامی خود را به منطقهٔ قفقاز اعزام و گرجستان را تصرف کردند. تهاجم نظامی روسیه به این منطقه که اهمیت حیاتی برای ایران داشت، باعث بروز دو دوره جنگ، میان دو کشور شد.

گام 2 - قرارداد گلستان

قرارداد گلستان

دور اول جنگهای ایران و روسیه که نزدیک به ١٠ سال طول کشید ، در نهایت به سبب ضعف سیاسی و نظامی ایران، به پیروزی روسیه انجامید و حکومت قاجار مجبور به امضای قرارداد گلستان شد. طبق مفاد آن قرارداد، نه تنها بخ شهایی از نواحی شمالی میهن ما، شامل ولایات گرجستان، داغستان و اران و شهرهایی چون تفلیس، دربند، باکو، گنجه، شکی، شیروان و … به روسیه واگذار گردید، بلکه ایران از داشتن نیروی دریایی در دریای خزر نیز محروم شد.

گام 3 - قرارداد ترکمنچای

قرارداد ترکمنچای

مشخص نبودن خطوط مرزی در عهدنامهٔ گلستان، نارضایتی مردم مسلمانی که زیر سلطهٔ رو سها قرارگرفته بودند و در نهایت ناخشنودی و نارضایتی مردم ایران از مفاد قرارداد گلستان، موجب شروع دور دوم جن گهای ایران و روسیه شد. فتوای جهاد علما نیز ایرانیان را مهیای نبرد کرد. در آغاز نیروهای ایرانی به فرماندهی عباس میرزا در کمتر از یک ماه تمام شهرهای اشغال شده را باز پس گرفتند؛ اما در ادامه، شرایط به سود روسیه و به ضرر ایران تغییر کرد. سرانجام این دور از جنگها نیز با شکست سپاه قاجار و پذیرش معاهدۀ ننگین ترکمانچای پایان گرفت.

مهمترین دلایل شکست نظامی ایران از روسیه عبارت اند از:

  • عدم حمایت مالی فتحعلی شاه از سپاه عباس میرزا
  • کمبود تسلیحات و تجهیزات نظامی سپاهیان ایران
  • عدم اطاعت و عدم حمایت شاهزادگان حاکم در ولایات از عباس میرزا
  •  بی کفایتی برخی فرماندهان سپاه ایران مانند آصف الدوله
  •  پایان یافتن جنگ های روسیه و عثمانی و آمدن ژنرال پاسکیویچ فرمانده کل سپاه روسبه

به موجب عهدنامهٔ ترکمانچای، افزودن بر مناطق و شهرهایی که در عهدنامهٔ گلستان از ایران جدا شده بودند، شهرهای ایروان و نخجوان و بخشی از دشت مغان نیز به روسیه داده شد. همچنین ایران متعهد شد که ٥ میلیون تومان غرامت به روسیه پرداخت کند و به اتباع آن کشور در ایران، حق مصونیت قضایی بدهد. علاوه بر آن، روس ها یک قرارداد تجاری را نیز ضمیمهٔ عهدنامهٔ ترکمانچای کردند که اقتصاد و بازار ایران را عملاً در اختیار آنان قرار می داد. این قرارداد در ایران پیامدهای متفاوتی را به همراه داشت. شاه و سیاستمداران ایرانی دچار یأس و سرخوردگی شدند، اما مردم خشم و کینهٔ خود را نثار الکساندر گریبایدوف سفیر روسیه کردند که با کبر و غرور فراوان به تهران آمده بود تا ناظر اجرای مفاد قرارداد ترکمانچای باشد. پیامد بلندمدت قرارداد ترکمانچای، افزایش نفوذ و دخالت سیاسی و اقتصادی روسیه در ایران بود.

گام 4 - قرارداد آخال

روسیه در زمان محمدشاه قاجار به ظاهر رابطهٔ دوستانه ای با ایران برقرار کرد. روس ها برای منحرف کردن توجه زمامداران ایران از سرزمی نهایی که در دو عهدنامهٔ گلستان و ترکمانچای به آن کشور واگذار شده بود، شاه قاجار را برای لشکرکشی به هرات تشویق م یکردند. این سیاست در زمان ناصرالدین شاه نیز ادامه یافت، اما هنگامی که کشور ما به دلیل محاصرهٔ هرات، مورد هجوم نظامی انگلستان قرار گرفت، روسیه هیچ کمکی به ایران نکرد. روسیه سرزمینهای ایرانی، شرق دریای خزر )خوارزم و ماورا ءالنهر( را نیز بدون مزاحمت جدی تسخیر و تصرف کرد و با انعقاد قرارداد آخال میان روسیه و ایران، حکومت قاجار حاکمیت روس ها بر مناطق مذکور را به رسمیت شناخت و رود اترک مرز میان دو کشور تعیین شد. امتیازهای تأسیس بانک استقراضی، تشکیل نیروی قزاق و شیلات شمال، مهم ترین امتیازاتی بودند که روسها در دوران ناصرالدی نشاه از ایران گرفتند.

اطلاعات مطلب

  • تاریخ و تمدن
  • 462 بازدید
  • blankblankblankblankblank (No Ratings Yet)
    blankLoading...
  • آخرین ویرایش توسط : مهدی هاتفی نیا - پنج‌شنبه, 01 مارس 18, 4:38 ب.ظ
  • تاریخ جهان

دیدگاه کاربران

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بهترین علوم و دانش برای شما گردآوری میشه

آخرین های آیا میدانید

از همه جا براتون مطلب داریم لطفا کلیک کنید

مطالب برگزیده

موضوعات مهم سایت

مطالب محبوب