گام 1 - کاشت انار

کاشت انار

احداث باغ انار به مقدماتی نظیر تسطیح و آماده سازی اراضی، معماری باغ، تهیه نهال و قلمه معتبر، مشخص کردن نحوه آبیاری باغات و منابع آب مورد نیاز و موارد متنابه دیگر نیاز دارد. قبل از ورود به بحث ذکر این نکته لازم است که اطلاعات زیر در تشریح خصوصیات لازم برای احداث باغات انار مبتنی برای تجارب عملی و رعایت نکات کارشناسی و اصول باغداری نوین بنا گردیده و قصد ما صرفا تکرار تجربیات باغداران در چگونگی احداث این باغات نمیباشد. از این رو موارد ذیل بعنوان پیش نیازهای ضروری جهت احداث این باغات به منظور رسیدن به حداکثر تولید و بهره برداری بهینه از منابع آب و خاک و تولید با کیفیت رقابتی می باشد.
1- احداث باغ انار در اقلیم مناسب و برخورداری از خاک مطلوب متناسب با موارد یاد شده در این خصوص اولین ضرورت جهت رسیدن به تولید حداکثری میباشد.

با توجه به مطالعه میدانی و عملکرد بهینه تعدادی از واریته های بومی و معرفی شده در استانهای مختلف کشور استفاده از این ارقام جهت توسعه و بهسازی باغات و تهیه نهال پایه یا قلمه معتبر در احداث باغات انار ضروری میباشد.

با توجه به عدم استفاده از سموم و آفت کشها در اکثر باغات انار ایران و گرایش کشورها به تولید ارگانیک محصولات کشاورزی و تاثیر بسیار موثر استفاده از کودهای حیوانی و بیولوژیک در ارتقا کمی و کیفی باغات انار، حذف کودهای شیمیایی از چرخه تولید و استفاده صرف از کودهای بیولوژیک پیش فرض دیگر ما در احداث باغات انار جهت تولید پایدار و حداکثری میباشد. 

محدودیت منابع آب امری روز افزون و ملموس برای کلیه فعالین بخش کشاورزی میباشد. استفاده بهینه از منابع آب مستلزم توجه به شیوه های نوین آبیاری از زمان احداث باغات انار میباشد. همچنین بستر سازی صحیح و سازگار با نحوه آبیاری جهت توسعه صحیح ریشه های درختان انار از همان ابتدا از نکات کاملا اثر گذار در عملکرد بهینه درخت و سرعت رشد و باردهی کمی و کیفی آن محسوب میشود. 

معماری باغات انار با توجه به اقلیم گرم این باغات حائز ظرافتهای درخور توجه میباشد. آفتاب سوختگی و خشکسالی از حوادث طبیعی است که باغات انار را همواره تحت تاثیر قرار میدهد. از یک سو تراکم زیاد درختان مانع از رسیدن نور کافی و شکل گیری صحیح اسکلت درختان انار و استفاده از مکانیزاسیون میشود، و از سویی برخورداری از میوه سالم و آبدار نیازمند حراست محصول در سایه انداز درختان انبوه میباشد. که برقراری تعادل بین این دو نیازمند راه کاری مناسب در این خصوص میباشد.

گام 2 - افات انار

افات انار

مانند سایر درختان، انار نیز مورد هجوم آفات خاص خود میباشد. علی رغم خسارات قابل توجه این آفات، باغات انار ایران از مبارزه شیمیایی مصون مانده و باغداران با توجه به تجربه عملی نسبت به رفتار و نوع خسارات آفات مختلف از روشهای غیر تهاجمی و ارگانیک در برخورد با آنها بهره میگیرند. با تلاش درخور کارشناسان عمده ترین آفات باغات انار ایران بقرار ذیل شناسایی شده اند:
کرم گلوگاه انار
کرم به
شته انار
سوسک چوبخوار انار
سوسک پرچم خوار انار
پروانه گلخوار انار
کرم سفید ریشه انار

گام 3 - روش های ازدیاد انار

روش های ازدیاد انار

انار را می توان بوسیله بذر که به سرعت جوانه می زند تکثیر کرد. اما برای جلوگیری از تفرق صفات و بدست آوردن درختان شبیه به درخت مادر برای ازدیاد انار از تکثیر به روش رویشی استفاده می شود. برای تکثیر رویشی انار می توان در بهار از قلمه های چوب سخت و در تابستان از قلمه های چوب نرم به طول 50-25 سانتیمتر استفاده کرد. استفاده از روش خوابانیدن هوایی نیز برای تکثیر انار ممکن است. پیوند زدن در انار عملیات باغی رایجی نیست. 

گام 4 - شرایط اب و هوایی رشد انار

درخت انار ميوه اي است گرمسيري تا نيمه گرمسيري كه در نواحي ساحلي و مرطوب
به صورت درخت هميشه سبز مي باشد ولي در نواحي خشك با زمستانهاي سخت،
بصورت درخت خزان دار است. درخت انار بطور طبيعي در دامنه وسيعي از شرايط
آب و هوايي رشد مي كند و به انواع خاكها سازگاري نشان مي دهد. گسترش سراسري
درختان انار در كشور، به جز استان همدان، گواه بر اين ادعاست. اما بيشترين سطح
زير كشت و توليد اقتصادي انار متعلق به مناطق حاشيه ي كوير، با تابستان هاي گرم
وخشك مي باشد.انار در محدوده 41 درجه عرض شمالي و جنوبي گسترش دارد. حداكثر تا ارتفاع 1600
متري از سطح دريا رشد مي كند و نياز سرمايي آن با 200 تا 400 درجه حرارت بين صفر
تا 7 درجه سانتيگراد تأمين مي گردد. درخت انار به سرما حساس است و از سرماهاي
پايين تر از 15 – درجه سانتيگراد در زمستان به شدت خسارت مي بيند، به طوريكه
اناركاران مجبور به كف بر كردن درختان انار مي شوند. درختان مسن و انارهاي شيرين به
سرما حساس ترند. سرماي بهاره هم موجب ازبين رفتن گل، برگ و سرشاخه هاي جوان
انار م يگردد. گرماهاي شديد )بالاتر از 40 درجه سانتيگراد( نيز باعث خسارت به ميوه و
درخت انار مي شود. به منظور كاهش اثرات شرايط نامساعد محيطي، از جمله سرما، گرما
و نور شديد، در مناطق حاشيه كوير مي توان با انتخاب ارقام مقاوم و نيز رعايت پاره اي
از مسائل زراعي از جمله انتخاب صحيح محل احداث باغ، هرس مناسب، جهت درست
كاشت و مديريت منطقي علفهاي هرز، ميزان خسارت را تقليل داد. شيب هاي شمالي و
كاشت انار در دامنه ارتفاعات هم خطر سرما را كم مي كند. برعكس كاشت درخت در
نوك تپه ها و يا قعر دره ها و همچنين كاشت درخت در شيب هاي رو به جنوب خطر سرما
و ي خزدگي را افزايش م يدهد.

گام 5 - نیاز های اساسی انار

نیاز های اساسی انار

آب )نياز آبي، كيفيت آب و ميزان آب مصرفي در باغهاي انار(
آب از جمله عوامل مؤثر در توليد اقتصادي انار محسوب مي گردد. هرچند درخت
انار به شرايط كم آبي مقاوم است و شواهد نشان م يدهد، حتي باغ هايي كه چند سال
آبياري نشده اند، بعد از آبياري، مجدداً شروع به رشد نموده و پاجوش هاي زيادي توليد
مي كنند و با تربيت اين پاجوش ها مي توان بار ديگر آنرا به يك باغ پرمحصول و اقتصادي
تبديل نمود. با اينحال كميت و كيفيت آب براي درختان انار عامل تعيين كننده در ميزان
عملكرد و كيفيت ميوه و حتي مديريت آفات آن م يباشد.
براي انار بسيار )ds/m( كمتر از 2 دس يزيمنس بر متر )Ec( آبهاي با هدايت الكتريكي
مناسب است. اما تحت شرايط خاص از جمله در اختيار داشتن آب كافي، مناسب بودن
بافت و عمق خاك و داشتن زهكش، مي توان با مديريت خوب، از آبهاي با هدايت الكتريكي
تا 5 دس يزيمنس بر متر نيز استفاده نمود. شور يهاي بالاتر باعث افت شديد كمي و كيفي
محصول و افزايش حساسيت درخت در مقابل استرس هاي محيطي مي گردد.
ميزان آب مورد نياز انار در استان يزد حدود 11000 متر مكعب در هكتار برآورد شد هاست.
بر اساس تحقيق ديگري در اصفهان ميزان آب مصرفي در روش آبياري سطحي)غرقابي(
حدود 22000 تا 26000 متر مكعب و در روش آبياري قطر هاي 7500 تا 13000 متر مكعب در
هكتار متغير بوده است. اين آزمايش و پار هاي تحقيقات ديگر توصيه بر استفاده از روش
آبياري قطر هاي دارد. در اين روش علاوه بر افزايش راندمان آبياري و صرف هجويي 50 تا
44 درصد افزايش يافته است. به علاوه / 60 درصدي آب مصرفي، عملكرد نيز بين 21 تا 5
هيچگونه شوك يا تنش رطوبتي ناشي از تغيير سيستم آبياري درختان مورد آزمايش) 10 تا
16 ساله( از روش سطحي به قطر هاي مشاهد ه نشد هاست.

خاك مناسب براي احداث باغ انار
از جمله ي ويژگيهاي با ارزش درخت انار، انعطاف پذيري آن نسبت به انواع خاكها و
تحمل كم آب ي و شور ي آب و خاك مي باشد. انار را مي توان در انواع خاك ها از شني تا
رسي و حتي اراضي شور كشت كرد، اما درخت انار براي رشد مطلوب، به خاكي با زهكشي
خوب و بافت متوسط رسي احتياج دارد. خاكهاي با بافت شني- رسي مناسب ترين خاك
كمتر از 2 دس يزيمنس )Ec( براي توليد انار م يباشند. بافت لوم و هدايت الكتريكي
1 متري / بر متر حد مطلوب براي خاك باغ انار م يباشد. ريشه ي درخت انار تا عمق 5
20- زمين نفوذ م يكند و قدرت ريش هزايي آنها بالاست ولي حداكثر ريشه ها در عمق 50
سانتيمتري قرار دارند. شخم سالانه و مصرف كودهاي دامي در بهبود شرايط فيزيكي،
تهويه بهتر خاك، گسترش ريشه و افزايش كمي و كيفي ميوه بسيار مؤثر است.
به تجربه ثابت شده است كه باغ هاي قديمي انار براي احداث باغ نو مناسب نيست.
ميزان گيرايي قلمه و نهال انار و رشد و نمو بعدي آن در اين اراضي بسيار پايين است.
استقرار تعداد زيادي از بيمارگرهاي خاكزي، مثل نماتدها، مي تواند يكي از دلايل آن
باشد. براي نوسازي و اصلاح اين گونه باغ ها مي توان از روش ك فبري تدريجي )درصورتيكه
ارقام آن مناسب باشند( و از روش سربرداري و پيوند براي اصلاح ارقام نامرغوب استفاده
كرد. به هر حال توصيه م يشود، حتي الامكان از باغ هاي قديمي براي احداث باغ جديد
استفاده نشود و در صورت الزام، بعد از پاكسازي باغ قديمي، زمين براي چند سال به
حالت آيش گذاشته شود و يا به كشت غلات اختصاص يابد و سپس اقدام به احداث باغ
جديد گردد.
اصولاً درخت انار به نور كافي نياز دارد و درختاني كه در زير درختان بزرگ تر قرار
م يگيرند، فاقد توليد مناسب م يباشند. معمولاً شاخه هايي كه فضاي آزادتري داشته و از
نور كافي برخوردارند، گل و ميوه بيشتري توليد مي كنند. به همین دليل توصیه م یشود
که درختان انار در محل نور گیر و با فاصله مناسب كاشته شوند.
عمليات احداث باغ انار

آماده سازي زمين اصلي
قبل از انجام هر اقدامي لازم است با مطالعات خاكشناسي و بررسي پروفيل خاك
محل احداث باغ، از عدم وجود لايه هاي غيرقابل نفوذ اطمينان حاصل نمود. در صورت
مشاهده چنين لايه اي ابتدا بايد، با نظر كارشناس، نسبت به شكستن آن اقدام گردد.
چنانچه قبلاً نيز اشاره شد باغ هاي قديمي براي احداث باغ جديد انار مناسب نيست.
آماد هسازي بستر كاشت باغ انار به يكي از سه روش زير انجام م يشود:
-1 شخم تمام زمين باغ با لدر به عمق حدود يك متر. كاري كه در قديم در مناطقي
مثل استان يزد تحت عنوان احياء باغ بوسيله شخم عميق)شخم دوبيل( مرسوم بوده
50 سانتيمتر با بيل شخم – است. در اين روش زمين محل احداث باغ را به عمق حدود 60
عميق زده و در هر رديف شخم مقداري از ضايعات كشتارگاهي، مثل شاخ و استخوان
مي ريختند. اين مواد در سالهاي بعد تجزيه و بتدريج در اختيار درخت قرار مي گرفت.
استفاده از اين دانش بومي مي تواند با اصلاحاتي در احداث باغات جديد بكار گرفته شود.
بديهي است در اين روش، بدليل نرم شدن تمام سطح باغ، گسترش ريشه درخت راحت تر
انجام شده و سرعت رشد آن بهتر خواهد بود.
-2 شخم محل ردي فهاي كاشت بصورت نواري به عرض و عمق حدود يك متر
1 و اصلاح خاك آن در محل غرس نهال ×1× -3 كندن چاله به ابعاد 1
40 تن كود دامي – توصيه م يشود در هر هكتار زمين محل احداث باغ انار حدود 50
300 كيلوگرم از هريك از كودهاي فسفره و پتاسه و به همين ميزان – پوسيده و مقدار 400
كودهاي گوگرد ي با خاك محل كاشت درخت مخلوط گردد.
2- فاصله، جهت و تراكم كاشت
با توجه به آب و هواي منطقه، شرايط زمين، آب وخاك، جهت باد غالب در منطقه و
نوع ارقام مورد نظر، سيسم كاشت و فاصله ي بين رديف ها و بين درختان و جهت كاشت
تعيين مي گردد. به منظور كاهش خسارت آفتا بسوختگي جهت شمالي- جنوبي براي
رديف هاي درختان انار پيشنهاد مي گردد. فاصله بين درختان نيز با توجه به رقم و شرايط

3 پيشنهاد مي گردد. در اين صورت تراكم درخت در هر هكتار × 3 و يا 6 ×5 ، 4× منطقه 4
550 اصله خواهد بود. – باغ انار حدود 650

نیاز های اساسی انار

هرس
هرس در درختان انار يكي از مهمترين عواملي است كه جهت افزايش عملكرد و توليد
ميوه مرغوب و با كيفيت صورت م يگيرد. هرس در درختان انار يك عمل ضروري و مستمر
م يباشد. زيرا انار داراي رشد رويشي شديد بوده و پاجوش و تن هجوش زياد توليد م يكند و
در صورت عدم هرس، ظرف مدت كوتاهي به حالت انبوه و پرپشت درآمده و محصول آن از
جهت كمي وكيفي شديداً كاهش م ييابد. در عين حال هرس درختان انار به تجربه كافي نياز
دارد. عدم توجه به شرايط اقليمي منطقه و هرس غيرفني و شديد باعث آفتا بسوختگي
ميوه و خشكيدگي تنه و شاخ ههاي در معرض تابش مستقيم آفتاب م يگردد.
بطور كلي دو نوع هرس شامل هرس فرم)تربيت( و هرس باردهي در درختان انار
انجام مي گيرد.
الف- هرس فرم (هرس تربيت)
هرس فرم يا شك لدهي در سالهاي اوليه كاشت نهال انجام م يشود و خود شامل دو
نوع م يباشد:
-1 هرس فرم پاكوتاه (بوته اي )
30 سانتيمتر مي باشد. – در اين نوع هرس درخت داراي يك تنه كوتاه به ارتفاع 40
30 سانتيمتر قطع مي كنند و روي تنه – بدين منظور نهال را به هنگام كاشت از ارتفاع 40
كوتاه باقيمانده، از بين شاخ ههاي سبز شده دو شاخه انتخاب و بقيه را حذف مي كنند. در
سال دوم شاخه هاي انتخابي سال قبل را از30 سانتيمتري قطع مي كنند. سپس رويهريك از اين شاخه ها، از بين شاخه هايجديد دو شاخه انتخاب مي شود. در سالسوم، شاخه هاي جديد را مثل سال قبل
به اندازه 30 سانتيمتر نگهداشته و بقيهرا قطع مي كنيم. سپس روي هر كدام سه
شاخه تازه و قوي نگه داشته و بقيه را حذف مي كنند. روي شاخه هاي انتخابي نيز حدود
دو سوم طول شاخه را باق يگذاشته و بقيه قطع مي گردد. بدين ترتيب در پايان سال سوم
روي هر درخت 12 شاخه خواهيم داشت.
2- هرس فرم پابلند
در هرس پابلند درخت داراي يك تنه خواهد بود. در اين نوع هرس نهال را بعد از
50 سانتيمتري قطع و در سال بعد از بين شاخ ههاي فرعي رشدكرده، – كاشت از ارتفاع 60يك شاخه قوي واقع در بالاي تنه دو سالهرا نگه داشته و بقيه را حذف مي كنيم.از سانتيمتر نگه – اين شاخه نيز حدود 80داشته و بقيه قطع مي گردد. در سال سوم4-5 شاخه قوي و سالم در جهات مختلف
و با زاويه باز نسبت به تنه باقي گذاشتهو بقيه را حذف مي كنند. روي شاخه هايانتخابي هم حدود دو سوم طول را نگهداشته و بقيه را قطع مي كنيم.هرچند هرس نوع پابلند براي استفادهاز تراكتور و ادوات مكانيزه مناسب است،ولي بدليل سخت شدن عمليات هرسباردهي و برداشت محصول، كمتر مورد استقبال اناركاران قرار گرفته است.
ب- هرس باردهي
هرس باردهي يك عمليات ضروري و مستمر در با غهاي انار است و خود شامل هرس
سياه)زمستانه( و ديگري هرس سبز)هرس تابستانه( مي باشد.