ورود به سایت

ثبت نام در سایت

Registration confirmation will be e-mailed to you.

فراموشی رمز

چهار × پنج =

بستن
بستن

چگونه تشکیلات سیاسی و اداری در دوره قاجار شکل گرفت؟

چگونه تشکیلات سیاسی و اداری در دوره قاجار شکل گرفت؟

قاجاریان از جمله طوایف ترک بودند که نیروی قزلباشان را تشکیل دادند و شاه اسماعیل اول صفوی را در رسیدن به قدرت یاری کردند. شاه عباس اول به منظور کاهش قدرت قزلباشان، ایل قاجار را در سه منطقۀ شمال خراسان، استرآباد و آذربایجان سکونت داد. بعد از مرگ شاه عباس و آغاز ضعف حکومت صفویه، قاجاریان ساکن استرآباد قدرت بیشتری یافتند و پس از تصرف اصفهان توسط افغانان، فتحعلی خان رئیس ایل قاجار به یاری طهماسب دوم شتافت. اما قتل وی، تلاش آن ایل را برای کسب قدرت سیاسی ناکام گذاشت. کشته شدن محمد حسن خان قاجار رئیس ایل قاجار در رقابت با کریم خان زند نیز آرزوی قاجارها را برای رسیدن به پادشاهی ایران تا زمان آقامحمدخان به تأخیر انداخت.

مطالب مرتبط


گام 1 - جایگاه شاه

جایگاه شاه

نظام سیاسی ایران تا قبل از انقلاب مشروطیت به صورت سلطنت استبدادی بود. در چنین ساختار سیاسی، شاه به عنوان بالاترین مقام، قدرت و اختیارات نامحدودی داشت. عزل و نصب مقامات کشوری و لشکری و اعلام جنگ و صلح از جمله اختیارات مهم او بود. شاهان قاجار با عناوین و القابی مثل ظل اللّه، وارث تاج کیانی، شاهنشاه جهان و قبلهٔ عالم، خود را مالک جان و مال همهٔ ایرانیان می دانستند. آنان انتظار داشتند همگان از صدراعظم تا مردم عادی، بی چون و چرا فرمانشان را اطاعت کنند. با این حال در دوران قاجار، به سبب نفوذ و دخالت قدرت های استعماری، جایگاه و اقتدار دینی و اجتماعی روحانیت و نیز قدرت نظامی ایلات، این امکان همیشه برای شاهان وجود نداشت که از قدرت استبدادی و مطلقهٔ خود بهره کامل ببرند. بنابراین، در بعضی مواقع ناچار م یشدند از خواسته های خود صرف نظر کنند.

گام 2 - شاهزادگان

شاهزادگان

از زمان پادشاهی فتحعلی شاه حکمرانی ایالات و ولایات ایران به شاهزادگان قاجار سپرده شد. ایالت آذربایجان به مرکزیت تبریز اهمیت ویژه ای داشت؛ زیرا ادارهٔ این ایالت به شاهزاده ای سپرده می شد که ولیعهد پادشاه به شمار می آمد. شاهزادگان نیز به نوبهٔ خود با استبداد تمام رفتار می کردند. استقرار شاهزادگان در نواحی مختلف ایران، اگرچه موجب استحکام سلطنت خاندان قاجار شد، اما پیامدهای سیاسی و اجتماعی نامطلوبی نیز داشت؛ از آن جمله است:

  • رقابت آشکار و پنهان شاهزادگان با ولیعهد نتایج زیانباری برای کشور داشت.
  • انحصار حکومت بیشتر ولایات، به ویژه ولایات مهم به شاهزادگانی که اغلب آنان فاقد لیاقت و کفایت لازم برای ادارهٔ امور بودند، موجب نابسامانی اوضاع ولایات می شد.
  • شورش شاهزادگان حاکم بر ولایات بعد از مرگ پادشاه، برای مدتی کشور را دچار بیثباتی و جنگ داخلی میکرد.

گام 3 - صدارت اعظم

صدارت اعظم

در نظام حکومتی قاجار بعد از شاه، صدراعظم (وزیراعظم) قرار داشت. صدراعظم م یتوانست به راحتی به حضور شاه برسد و یا برای وی نامه بنویسد. او همچنین اجازه داشت که در امور کشور اظهار نظر کند و در صورت تمایل از قدرت سلطنت در جهت بهبود وضع مردم و اصلاح امور کشور بهره ببرد. البته صدراعظم نیز امنیت جانی و مالی نداشت و به یک اشاره شاه موقعیت او دگرگون می شد. تاریخ قاجار آکنده از نام وزیرانی است که گرفتار سوِءظن و خشم شاهان شدند و جان و مال و مقام خویش را از دست دادند.

گام 4 - سایر مناصب اداری

سایر مناصب اداری

بعد از صدراعظم، نایب وی قرار داشت که در غیبت وزیر کارهای او را انجام می داد. وزیر جنگ نیز منصب مهمی محسوب می شد و معمولاً در اختیار بزرگان ایل قاجار قرار داشت. مستوفی الممالک به عنوان وزیر دارایی به همراه عده ای مستوفی، بر درآمدها و هزین هها و به خصوص دریافت مالیات نظارت داشت؛ منش یالممالک نیز به کمک تعدادی منشی فرامین و دستورات پادشاه را م ینوشت. تشکیلات اداری حکومت قاجار در اوایل آن بسیار محدود بود، اما به تدریج نظام دیوان سالاری قاجار تحت تأثیر فرهنگ و تمدن اروپایی توسعه یافت و وزارت خانه هایی مانند داخله (وزارت کشور کنونی)، خارجه، مالیه و عواید (وزارت دارایی کنونی) و عدلیهٔ اعظم به وجود آمدند که همگی تحت نظارت صدراعظم قرار داشتند.

اطلاعات مطلب

  • تاریخ و تمدن
  • 586 بازدید
  • blankblankblankblankblank (1 votes, average: 5,00 out of 5)
    blankLoading...
  • آخرین ویرایش توسط : مهدی هاتفی نیا - یکشنبه, 07 ژانویه 18, 10:41 ق.ظ
  • تاریخ جهان

دیدگاه کاربران

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بهترین علوم و دانش برای شما گردآوری میشه

آخرین های آیا میدانید

از همه جا براتون مطلب داریم لطفا کلیک کنید

مطالب برگزیده

موضوعات مهم سایت

مطالب محبوب