گام 1 - مراحل چله کشی:

مراحل چله کشی:

تعریف چله ( تار) : عبارت است از یک سری نخ های عمودی که به موازات هم روی سردار و زیردار (یا روی فندک و زیر دار ) قرار می گیرند و در بیشتر موارد جنس آن از پنبه و در بعضی موارد از ابریشم و پشم است . عمل بافت قالی بر روی چله انجام میشود. تعداد تارهای چله بر اساس گره های نقشه مورد نظر مشخص میشود.

نکات مهم چله کشی:

۱- قبل از انجام عمل چله کشی دار را مورد بررسی قرار دهیم تا از سالم بودن آن مطمئن شویم.سردار و زیردار باید موازی هم و کاملاً عمود بر راست روها باشند و دارای هیچ گونه عیب و برآمدگی زائد نباشد.

۲- عمل چله کشی باید کاملاً در وسط دار به صورتی که دو طرف متقارن باشند انجام شود و سنگینی چله ها به یک سمت منتقل نشود.

۳- با توجه به ظرافت و درشتی طرح اقدام به تهیه نخ چله مناسب می کنیم.

۴- کشش نخ های تار در تمام عرض دار به صورت یکنواخت و مساوی باشد و بهتر است چله کشی در یک زمان انجام شود و بین آن وقفه نیفتد.

۵- عرض مورد نظر برای گلیم را باید از قبل مشخص کنیم و تعداد نخ تار را با توجه به عرض کار محاسبه و تعیین کنیم.

۶- فاصلة بین تارها معمولاً به اندازة قطر چله مصرفی می باشد.به این ترتیب در هر یک سانتی متر برای گلیم بین ۴ تا ۵ تار به طور معمول کشیده می شود.

۷- تعداد تارهای کشیده شده زوج می باشد.برای اطمینان از درستی این امر اگر نخ چله را در ابتدا از زیر زهوار پایین عبور داده ایم،در انتها باید نخ چله را از روی زهوار پایین عبور دهیم تا چله ها به صورت زوج یا جفت باشند.

۸- عمل چله کشی را برای گلیم به صورت سفت و با کشش زیاد انجام نمی دهیم، زیرا بافت گلیم احتیاج به کشش زیاد در چله ها ندارد. ذکر این نکته به این معنی نیست که باید کشش کم باشد یا چله کشی شل انجام شود، بلکه باید کشش چله ها متوسط و متناسب صورت گیرد

مراحل چله کشی:

بعد از رعایت این نکات و انجام چله کشی به کارهای بعد می پردازیم.در ادامه به جای نخ زهوار پایین تسمه مهار چوبی یا فلزی را در لابلای تارها قرار می دهیم و به سمت پایین هدایت می کنیم.پس از عبور تسمه می توانیم نخ زهوار پایین را قطع کنیم یا آن را به سمت پایین و زیر کار هدایت کنیم.سپس به جای نخ زهوار بالا چوب هاف را قرار می دهیم که دارای طولی معادل عرض دار و قطر تقریبیcm 3 می باشد.لازم به ذکر است که نخ زهوار بالا را قطع نمی کنیم تا اگر به هر دلیلی چوب هاف را از محل آن برداشتیم بتوانیم به کمک نخ زهوار مجدداً چوب هاف را به مکان خود هدایت کنیم.

مراحل چله کشی:

بعد از انجام مراحل قبل دار اکنون آماده بافت است.

گام 2 - روش محاسبه تعداد تار های مورد نیاز برای چله کشی :

روش محاسبه تعداد تار های مورد نیاز برای چله کشی :

ابتدا خانه های بزرگ نقشه را می شماریم و در 10 ضرب کرده تا تعداد گره ها بدست آید ،سپس برای بدست آوردن تارها گره ها را در 2 ضرب میکنیم تا تعداد تارهای مورد نیاز بدست آید.درضمن باتوجه به ابعاد فرش برای هر طرف 2 الی 6 تا برای شیرازه در نظر گرفته میشود. برای آنکه چله کشی به طور یکنواخت انجام شود، از هر طرف دار کمی فاصله می گذاریم سپس بر روی سردار یا فندک و زیردار 7 سانت علامت گذاری کرده سپس تعداد تارها را به طور مساوی در این فاصله ها (7 سانتی) چله کشی مینماییم ، لازم به ذکر است در چله کشی هرچه ضخامت نخ چله ها بیشتر باشد فرش درشت بافت تر و هر چه تار ظریف تر باشد فرش ریز بافت تر میباشد ، معمولاٌدر کارگاه های قالیبافی از چله های 9 تا 16 لا استفاده می شود ، چله کشی به دو روش ترکی و فارسی انجام میشود.

روش محاسبه تعداد تار های مورد نیاز برای چله کشی :

چله کشی ترکی:

اولین مرحله بافت گلیم نقش برجسته چله کشی و استقرار دارها بر روی دار است که تعداد تارها براساس تعداد خانه های نقشه مورد نظر تعین میشود. چله کشی توسط دو نفر انجام میشود به این صورت که دار را در وضعیت افقی روی چهار قطعه چوب مکعب شکل به ارتفاع تقریبی 25 سانتی متر از سطح زمین قرارداده و چله کشی را انجام میدهند . در ابتدا یک رشته طناب که در اصطلاح چله کشی زهوار نامیده میشود.به فاصله 30 سانتی متر به موازات زیردار بسته میشود ، سپس سرنخ پنبه ای که دارای ظرافت با ضخامت مورد نظر برای تار (چله) بوده و قبلاٌ به صورت گلوله در آمده به منتهی الیه سمت راست یا چپ زیردار گره زده میشود. آنگاه گلوله نخ را از پشت رشته طناب( زهوار) و از روی سردار به پشت آن می برند و از زیردار خارج میکنند ، با تکرار این عملیات و مخصوصاٌ حرکت متناوب نخ چله از پشت و روی رشته طناب : نخ های تار به صورت یکی در میان قرار میگیرند.

خصوصیات چله کشی ترکی:

1-نسبت به گره فارسی ازاستحکام بیشتری برخوردار است و به سختی از فرش بیرون کشیده می شود.

2-در بافت این گره به جای استفاده از انگشتان دست از قلاب برای گرفتن تارها استفاده میشود در نتیجه انگشتان دست بافنده آسیب نمی بیند.

3-سرعت بافت در این روش کمتر است.

روش محاسبه تعداد تار های مورد نیاز برای چله کشی :

چله کشی فارسی:

نوعی چله کشی است که سریع تر انجام می شود و در وقت و مصرف چله صرفه جویی می گردد ،برای شروع کار ابتدا اندازه دار و نقشه را کنترل می کنیم تا نقشه و در نتیجه فرش بزرگتر از طول تارهای چله نشود. ابتدا دو نخ زهوار را در فاصله مناسبی به راست رو و چپ رو می بندیم ، سپس نخ چله توپک شده را به چوب زیردار وصل می کنیم و از زیر زوار پایینی می گذاریم تا به روی زوار بالایی برسد.نخ چله را به شکل ضربدر از روی زوار بالا رد می کنیم سپس همان نخ چله را از زیر فندک میگذرانیم ، این عمل چله کشی انتهای نخ چله را به زیردار وصل میکنیم.

روش محاسبه تعداد تار های مورد نیاز برای چله کشی :

گره زدن:

عبارت است از :پیچیدن خامه به دور تار بصورتی که ابن گره تشکیل یک پرز را در فرش بدهد. روش های گره زدن عبارتند از فارسی و ترکی

گره فارسی:مقداری از خامه مورد نیاز را با قراردادن در بین انگشتان شست و اشاره به پشت تار زیر ببریم سپس خامه را ازروی تار رو به پشت آن هدایت می کنیم و بعد خامه را از بین دو تار بیرون می کشیم که پس از پایین آوردن گره نخ اضافی را به وسیله چاقو کوتاه میکنیم.

گره ترکی: با کمک قلاب اولین تار را به جلو می کشیم و سر خامه را به وسیله نگشت شست و اشاره از پشت تار عبور داده و روی آن هدایت می کنیم ، سپس با قلاب تار بعدی را گرفته و به وسیله آن سر خامه را از بین دو تار به سمت بیرون می کشیم ویک گره ترکی بوجود می آوریم .

گام 3 - کوجی بستن:

کوجی بستن:

چوب کوجی را در قسمتی که نخ زهوار بالایی قرار گرفته برروی زیر سری کوجی راست رو .و چپ رومحکم می بندیم ، سپس یک نخ (نخ نزله) رابه دو طرف چوب کوجی وصل میکنیم ، سپس یک گلوله نخ را که از جنس نخ چله است به نخ نزله گره می زنیم و ازپشت اولین تار زیررد کرده و به روی چوب کوجی می اوریم و یک حلقه روی نخ نزله ایجاد می کنیم این عمل را تا پایان چله ها یکی یکی بر روی تارهای زیری و نخ نزله انجام میدهیم . لازم به توضیح است که در هنگام کوجی بستن یک تکه چوب کوچک در پشت چوب کوجی قرار دهیم تا عمل پودکشی راحت انجام شود ، به خاطر تنظیم نخ و از کجیکناره جلوگیری میکند ، بعد از بستن کوجی چوب ها را هم برای زیروروکردن نخ ها جا می اندازیم.

کوجی بستن:

زنجیره بافی:

به منظور ثابت نگهداشتن چله و استحکام انتهای فرش می باشد. برای اینکار ابتدا نخ چله را به اولین تار چله کشی شده گره می زنیم و بعد نخ را از پشت تارها تا آخر عبور داده و تارهای چله کشی شده را دوتا دوتا یا چهارتا چهارتا با قلاب گرفته و به صورت زنجیره می بافیم.

گام 4 - گلیم بافی:

گلیم بافی:

1 – به روش سوف : در این نوع گلیم بافی از دو نوع پود ضخیم یا نازک استفاده میکنیم. به این صورت که ابتدا پود ضخیم را به کمک سیخ از پایین زیگزاگ و از لای تارها عبور می دهیم و سپس پود نازک را از بالای زیگزاگ عبور می دهیم .تعداد رج های فوق از 10 تا 15 رج متفاوت است.

2- گلیم بافی به روش کرباس:در این نوع گلیم بافی که مخصوص دارهای کوجی دار می باشد فقط از یک نوع پود ضخیم که همرنگ چله می باشد استفاده می شود به اینصورت که به بالا بردن چوب هاف از روی چوب کوجی وفشاردادن تارها به وسیله دست نخ پود را از لا تارها رد می کنیم و سپس با پایین آمدن چوب هاف بر روی کوجی پود ضخیم را از لای تارها رد می کنیم در این صورت تارها و پودها حالت پیدا میکنند و با کوبیدن شبیه کرباس می شود

گام 5 - شیرازه بافی:

 شیرازه بافی:

در هنگام چله کشی اضافه بر تعداد گره های نقشه 2 الی 6 تار در نظر گرفته می شود و بعد از بافت هر رج 3 الی 5 نخ رنگی را که معمولاٌ به رنگ کناره گلیم می باشد و دور این تارها می پیچانیم که این مجموعه شیرازه گلیم را تشکیل می دهد .

شیرازه در گلیم سه نقش را بعهده دارد.

مهار تارهای کناری چله (جلوگیری از بهم پاشیدگی تارهای کناره های عرضی)

نظم و ظرافت بخشیدن به کناره های گلیم

پوشاندن سر پودهای کناره گلیم

 شیرازه بافی:

انواع شیرازه:

شیرازه بافی متصل: در این روش شیرازه بافی در هنگام بافت پیچیده می شود . معمولاٌ در کارگاههای قالی بافی بیشتر از شیرازه بافی به شکل متصل استفاده می شود.

شیرازه بافی منفصل : در این روش شیرازه بافی را پس از اتمام کار بافت فرش انجام می دهند و به فرش وصل می کنند.