ورود به سایت

ثبت نام در سایت

Registration confirmation will be e-mailed to you.

فراموشی رمز

3 × 2 =

بستن
بستن

چگونه با تاریخچه و هنر زیلو بافی آشنا شویم؟؟

چگونه با تاریخچه و هنر زیلو بافی آشنا شویم؟؟

zilu8

زیلو یا پلاس این دست بافته زیبا، خاص مناطق حاشیه کویری است. این فرش با نوع زندگی مردم منطقه تطابق دارد و بخشی از اعتقادات مذهبی، تاریخ، معماری، طبیعت و گویش مردم این نواحی نیز، بر تار و پود آن نقش بسته است. زیلو بافی در شهر میبد سابقه‌ای دیرینه دارد. برخی سابقه زیلوبافی در شهر میبد را به قرن هشتم هـ . ق و دوره مظفریان نسبت می‌دهند. قدیمی‌ترین و در عین حال نفیس‌ترین زیلوهای میبد، به قرن دوازدهم هـ .ق تعلق دارد و بر روی آن بیست و چهار سجاده طراحی شده است


گام 1 - زیلو چیست؟

زیلو چیست؟

زیلو یکی از مناسبترین و بادوام ترین کف پوش ها، به ویژه برای مناطق کویری است که از قدیمی ترین محصولات دست بافت یزد محسوب شده و قدمت آن به پیش از اسلام می رسد.ناصرخسرو در سفرنامه خود و تنها در شهر “تون” که از شهرهای شرقی ایران است، به بیش از ۵۰۰ کارگاه زیلوبافی اشاره می کند و “حدودالعالم”، در ذکر ویژگی های مساجد ایران در قرن چهارم ه.ق زیلو را از کفپوش های مهم می داند.این فرش نخی هر چند به ظاهر ساده است، اما فنون و روش های ساخت آن نشان دهنده غنای فرهگنی، فکر و اندیشه بارور شده ای است که در پس هر تار و پود آن نهفته است.این فرش در نقش و بافت شباهت هایی به حصیر دارد.واژه “Xerography” در زبان و فرهنگ غرب که به معنای فن یا هنر حکاکی روی چوب است بی شک برگرفته از واژه زیلو در فرهنگ ایرانی است که ریشه در حصیربافی دارد.انواع زیلو براساس کاربرد، اندازه و رنگ های به کار رفته در آن ها تقسیم بندی می شوند.این فرش معمولا در اندازه های ۲ در ۳ و ۳ در ۴ تولید می شده است.البته زیلوهایی با عرض ۵ تا ۶ متر و طول ۱۰ متر نیز بافته شده است.کاربرد زیلو (به ویژه در ابعاد بزرگ) اغلب در مساجد بوده و از زیلوهای با اندازه های کوچک تر برای پوشش کف اتاق ها و منازل استفاده می کردند.زیلوهایی که با رنگ سفید و آبی بافته می شد در مساجد و امامزاده ها مورد استفاده قرار می گرفت که هماهنگی بسیار زیبایی با ساختار طرح ها و رنگ های کاشیکاری و آجرکاری این بناها داشت.زیلوهایی که به رنگ آبی و قرمز بافته می شد به زیلوی جوهری مشهور بوده و معمولا مرغوبیت کمتری داشت.مرغوب ترین زیلو “نفتال” نام دارد که به رنگ سبز و نارنجی بوده و بیشتر در منازل مورد استفاده قرار می گرفت.این رنگ آمیزی با توجه به زمینه قالی ها که عمدتا لاکی بود، هماهنگی بسیار زیبایی ایجاد می کرد.با وجود اینکه در بافت زیلوها فقط از دو رنگ استفاده می شد این محدودیت  هیچگاه از زیبایی و جذابیت این دست بافته ها نمی کاست و استفاده از طرح های متنوع که گاه نقش آیات قرآن و طرح های هندسی را نیز شامل می شد بر زیبایی آن می افزود.به دلیل ایجاد همین طرح های متنوع برای بافت زیلو استفاده از دستگاه نقشه بندی جایگزین دستگاه چند دری شد.با گذشت زمان زیلو بافها ترجیح دادند از طرح های ساده تر  و سرشناس تری چون مثلثی، نقشه گره، گچکنه، پیله ، پته توره و زنجلو استفاده کنند.

گام 2 - تاریخچه مختصری از زیلو

تاریخچه مختصری از زیلو

در فرهنگ دهخدا زیلو بااین جمله تعریف شده است: “پلاس وگلیم راگویند وآنرا شطرنجی نیز خوانند” ودر توضیح پلاس آمده است:”قسمتی پشمینه که گستردنی باشد شبیه جاجیم. چیزی مثل کرباس که از پوست درخت سن بافند”. زیلو یکی از قدیمیترین محصولات دست بافته است که ازدیرباز در شهرستان میبد واقع در ۵۰ کیلومتری یزد بافته ‌می‌شده است. بنظر میرسد این صنعت در میان اعراب پیش ازاسلام نیز وجود داشته است.

گام 3 - هنر زيلو بافي در يزد

هنر زيلو بافي در يزد

در استان يزد به دليل موقعيت خاص آب و هوايي و وضعيت اقتصادي، مردم به صنايع دستي روي مي آورند. صنايع دستی یزد از زمانهاي قديم تا به امروز مورد توجه هنرمندان و هنرشناسان بوده است. از اين ميان زيلو از صنايع دستی معروف استان يزد مي باشد كه قدمت آن به دوره پيش از اسلام مي رسد كه در ميان اعراب وجود داشته است.

زيلو يكي از قديمي ترين محصولات دستباف مي باشد و از آن به عنوان فرشي كم بها كه از نخ بافته شده و در تابستان ايجاد خنكي مي كند استفاده مي شود. خاستگاه هنر زيلو بافي دراستان يزد محلي به نام بشنيغان در ميبد بوده كه از اين محل به جاهاي ديگر رواج يافته است. به دليل شباهت زياد زيلو به حصير، در نقش و بافت، مي توان احتمال داد كه زيلوبافي مرحله تكميل يافته حصيربافي است و بافندگان آن از اين صنعت الهام گرفته اند.

زيلو به علت اينكه تار و پود پنبه اي دارد از گزند شن هاي روان كوير مصون مي ماند در حاليكه قاليهاي رنگارنگ پشمي در برابر توفان شن تاب مقاومت نخواهند داشت. در زيلو بافي به علت كاربرد پنبه به عنوان عنصر اوليه بدون پرز در بافت، سلامتي بافنده و مصرف كننده را به مخاطره نخواهد افكند در صورتي كه پشم در قالي بافي سبب بروز بيماريهايي در دستگاه تنفسي خواهد شد.

زيلو بر خلاف بسياري از فرشها و زيراندازها، فاقد تنوع رنگي است. معمولاً زيلو هاي خانگي نسبت به زيلو هاي مساجد از تنوع رنگ بيشتري برخوردار هستند و در رنگهاي آبي، سفيد، سبز، نارنجي، آبي و گلي بافته مي شوند.

وي در زمان حياط خود به جز موقوفات بسيار و تاسيس بناي اصلي مسجد جامع كنوني، پنج مسجد بزرگ در يزد بنا نهاد كه بي ترديد براي تامين فرش اين مساجد خود يكي از خريداران عمده زيلوي ميبد بوده است. يكي از نقش هاي زيلو نيز ركن الديني نام دارد كه به احتمال زياد از وي به يادگار مانده است.

رنگ هايي كه در زيلو استفاده مي شود همگي از گياهان كويري تهيه مي شود. ماده اوليه ساخت اين رنگها عموماً گياه روناس براي ايجاد رنگ قرمز، نيل براي ايجاد رنگ آبي و پوست گردو براي ايجاد رنگ قهوه اي روشن مي باشد. علت اصلي استفاده كردن از رنگهاي گياهي در زيلو ثابت ماندن رنگ زيلو به هنگام شستشو و مقاومت در برابر اشعه خورشيد مي باشد.

گام 4 - زيلوها از نظر كاربرد و رنگ به سه دسته تقسيم مي شوند

زيلوها از نظر كاربرد و رنگ به سه دسته تقسيم مي شوند

1 - زيلوهايي كه با رنگ آبي و سفيد بافته مي شود و مختص مساجد و اماكن متبركه مي باشد.


2 - زيلوهاي جوهري كه با رنگ آبي و گلي بافته مي شود و براي مصارف خانگي به كار مي رود. اين زيلو ها نسبتاً ارزان قيمت مي باشد.


3 - زيلوهاي نفتال كه با رنگ سبز و گلي بافته مي شود و مرغوبترين نوع زيلو است.
در زيلو دو نقش وجود دارد؛ نقش حاشيه كه در اصطلاح دج گفته مي شود و نقش كار يا زمينه. نقش حاشيه عموماً ثابت و يكنواخت است و از نقوش گوناگوني تشكيل مي شود. اما نقش زمينه بسته به ذوق بافنده يا مكان مورد استفاده تغيير مي كند.

گام 5 - نقش‌های زیلو در میبد به سه نوع تقسیم می‌شوند

نقش‌های زیلو در میبد به سه نوع تقسیم می‌شوند

پنج‌تایی (مجی)، هفت‌تایی و سیزده‌تایی.

پنج‌تایی شامل:
چشم بلبلی، پُرگ و مهرگ.

هفت‌تایی شامل:
بافتوگ، پرت توره (رد شغال)، زلف، مفرش حلقه، زنجیر وگ، تالوگ، رکن‌الدینی، چارکلگ، سروگ خزن قفلی، چشم بلبلی.

سیزده‌تایی شامل:
گره، بندرومی، کلی، گچ کند، تالوگ، سرو، سینه ریز، کمری و پرت گرگ (رد گرگ).

اطلاعات مطلب

دیدگاه کاربران

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بهترین علوم و دانش برای شما گردآوری میشه

آخرین های آیا میدانید

از همه جا براتون مطلب داریم لطفا کلیک کنید

مطالب برگزیده

موضوعات مهم سایت

مطالب محبوب