گام 1 - خلق و خوی مردم

خلق و خوی مردم

در عصر قاجار تربیت خانوادگی با هدف آشنا کردن کودکان با تکالیف شرعی، اصول اخلاقی و مهارت شغلی انجام می گرفت. پدر و مادر اولین آموزگاران فرزندان خود بودند. پسر علم و فن را از پدر می آموخت و دختر نیز رموز و فنون خانه داری را از مادر کسب می کرد. مساجد کانون تربیت اخلاقی و دینی به شمار می آمدند. بیشتر افراد جامعه علاقه مند بودند تا صفات خوب انسانی مانند رحم و مروت و حمایت از بینوایان را در خود شکوفا کنند. اعتماد مردم به یکدیگر نیز به حدی بود که معاملات کوچک و بزرگ فقط با قول و قرار زبانی انجام می شد. البته در کنار اعتقادات اصیل، باورهای غلط و اوهام و خرافات نیز رواج داشت.

گام 2 - پوشاک و لباس

پوشاک و لباس

لباس یکی از بارزترین جلوه های فرهنگی هر جامعه است. در دورهٔ قاجار، لباس نه تنها بیانگر شخصیت فرد بود، بلکه جایگاه و مرتبهٔ اجتماعی او را نیز مشخص می کرد. پوشاک ایرانیان در آن دوره عموماً شامل لباس های سنتی و بسیار زیبا و متنوع بود که از پارچه های داخلی تهیه می شد. در نتیجهٔ گسترش ارتباط و رفت و آمد به اروپا، به تدریج مدل های لباس فرنگی در میان گروه هایی از مردم به ویژه در شهرها رواج پیدا کرد.

گام 3 - جلوه های شادی و غم

ایرانیان همواره به سنت های ملی و مذهبی خویش وفادار بوده اند. آنان علاوه بر گرامیداشت جشن نوروز و دیگر سنت های باستانی مانند شب یلدا که ریشه در گذشتهٔ با شکوهشان داشت، اعیاد مذهبی مانند عید فطر و عید قربان را نیز جشن می گرفتند. مجالس و مراسم عزا نیز با احترام انجام می شد. در عصر قاجار نیز همانند دوره های پیش از آن، مراسم سوگواری امام حسین )ع( در قالب روضه خوانی و تعزیه خوانی برگزار می گردید. حمایت علمای بزرگ و برخی از شاهان قاجار از تعزیه، موجب رونق آن آیین مذهبی در ایران شد. گسترش تعزیه و احیای مفاهیمی مانند شهادت، شجاعت و ایثار در راه خدا، نقش بسزایی در رشد فرهنگ دینی و پیوند آن با فرهنگ عامیانه داشت.

گام 4 - مکتب خانه

مکتب خانه

مکتب خانه اولین مرکز یادگیری و آموزش در ایران بوده است. مکتب خانه های اولیه در مسجد، دکان و یا خانه دایر می شدند. معمولاً کودکان از سنین 6 5 سالگی حق ورود به مکتب خانه را داشتند. دورهٔ تحصیل در مکتب خانه متفاوت بود. ولی معمولاً کودکان و نوجوانان تا پانزده سالگی در مکتب خانه تعلیم می دیدند. در دورهٔ قاجار دو نوع مکتب خانه وجود داشت:

  1. مکتب خانه های عمومی که پذیرای کودکان و نوجوانان از همه اقشار جامعه بود.
  2.  مکتب خانه های خصوصی که در خدمت فرزندان افراد ثروتمند و صاحب مقام بود.

گام 5 - اعزام دانشجو به خارج

اعزام دانشجو به خارج

 پس از شکست های سیاسی و نظامی حکومت قاجار از دولت های اروپایی و بروز نشانه های عقب ماندگی علمی و فنی ایران نسبت به اروپا، عباس میرزا ولیعهد فتحعلی شاه درصدد چاره جویی برآمد. بنابراین، در چندین نوبت تعدادی از فرزندان خانواده های سرشناس را برای تحصیل علوم و فنون نظامی، علوم طبیعی و پزشکی، مهندسی، کاغذسازی و چاپ به کشورهای انگلستان، فرانسه و روسیه اعزام کرد. محمد شاه نیز سیاست پدر را در اعزام دانشجویان ایرانی به اروپا برای کسب مهارت های علمی و فنی ادامه داد. در آن زمان برای اولین بار عده ای از خانواده های ثروتمند پسران خویش را با هزینهٔ شخصی برای تحصیل به اروپا فرستادند.